Elektrik sisteminin en kritik saatlerinde tüketimini düşüren tesisler artık bu esneklik karşılığında gelir elde edebiliyor. TTK’nın nasıl işlediğini, bugüne kadar neler yaşandığını ve Aralık 2026 – Şubat 2027 dönemine nasıl hazırlanılacağını derledik.

Elektrikte arz ile talep her an eşit olmak zorunda. Bu dengeyi uzun yıllar boyunca yalnızca üretim tarafı sağladı: talep yükseldiğinde santraller devreye girdi, yetmediğinde plansız kesintiler gündeme geldi. Talep Tarafı Katılımı (TTK) bu denklemi değiştiriyor. Artık tüketim tesisleri de sistemin dengelenmesine aktif olarak katkı verebiliyor ve bunun karşılığında gelir elde edebiliyor.

16 Eylül’de sektör temsilcileriyle birlikte düzenlediğimiz Üçüncü Döneminde Talep Tarafı Katılımı webinarında ele aldığımız başlıkları, bu yazıda sanayi tesisleri için bir rehber olarak bir araya getirdik.

Talep Tarafı Katılımı nedir?

Talep Tarafı Katılımı Hizmeti, TEİAŞ‘ın talimatı doğrultusunda, toplayıcılar vasıtasıyla, toplayıcıların portföyünde yer alan ve hizmete katılan tüketim tesislerinin tüketim miktarını düşürmesi suretiyle verilen hizmettir.

Mekanizma üç temel unsurdan oluşur. Hizmet, sistem işletmecisi TEİAŞ’ın kritik saatler için verdiği talimatla başlar. Katılım, tesislerin doğrudan değil, bir toplayıcının portföyü üzerinden sağlanır. Talimat geldiğinde de tesisler ilgili saatlerde tüketimlerini düşürerek hizmeti yerine getirir.

TTK’nın üç yapı taşı: TEİAŞ talimatı, toplayıcı portföyü ve tüketim düşüşü.

Neden gerekli?

Türkiye elektrik piyasasında denge üç katmanda kurulur. Önce Gün Öncesi Piyasası’nda (GÖP) arz ve talep planlanır. Gerçek zamanda arz ile talep eşleşmediğinde Dengeleme Güç Piyasası (DGP) devreye girer. Dengeleme faaliyetine rağmen arz talebi karşılayamıyorsa, son adım olarak tüketimin düşürülmesi gerekir. TTK tam da bu son katmanda konumlanır.

Bunun sistem açısından üç önemli faydası var:

• Arz-talep dengesine talebin katkısı: Denge artık yalnızca üretim tarafının sorumluluğunda değil; talep de bu dengeye katkı verebiliyor.
• Puant yükünün tıraşlanması: Yılda yalnızca birkaç yüz saat görülen tepe yük için yeni santral ve şebeke yatırımı yapmak yerine, bu tepe yükü tıraşlamak çok daha verimli bir çözüm.
• Arz güvenliğinde son savunma hattı: Gönüllü ve planlı yük azaltımı, plansız kesintiye kıyasla hem daha düzenli hem de ekonomiye daha az maliyetli.

Piyasada dengenin üç katmanı ve TTK’nın sisteme sağladığı faydalar.

Dönemden döneme TTK: Parametreler nasıl değişti?

TTK ihaleleri, sistemin en çok zorlandığı kritik aylar için düzenleniyor. İlk dönemden bu yana katılım koşulları kademeli olarak esnetildi, kritik saat aralığı daraltıldı ve fiyat tavanları yükseltildi. Bu değişim, mekanizmanın daha fazla tesise açılması ve katılımın daha cazip hale gelmesi yönünde net bir eğilim gösteriyor.

Temmuz – Aralık 2025 döneminde asgari kapasite 22.05.2025 duyurusuyla 200 MWe’ye güncellenmiş, ihale ise 24.06.2025 duyurusuyla iptal edilmiştir. Aralık 2025 – Şubat 2026 döneminde kojenerasyon santrallerine giriş imkânı tanınmış ve Temel Tüketim Değeri (TTD) sapma tutarı hesabında iyileştirmeye gidilmiştir.

Sahadan veriler: Talimatlar ne zaman geldi?

İki ihale dönemini kapsayan 1 Aralık 2025 – 30 Eylül 2026 arasındaki talimat geçmişi, katılımcı tesisler için oldukça öğretici bir tablo ortaya koyuyor. Talimat gelebilecek 155 günün yalnızca 6’sında, 620 saatin ise yalnızca 12’sinde talimat verildi. Başka bir deyişle talimat oranı gün bazında %3,87, saat bazında ise %1,94 seviyesinde kaldı.

Talimat geçmişi (1 Aralık 2025 – 30 Eylül 2026, iki ihale dönemi).

Talimatların geldiği saatlere daha yakından baktığımızda belirgin bir örüntü göze çarpıyor:

• Talimatların tamamı kış döneminde (1–3 Aralık 2025, 14–15 Ocak ve 23 Ocak 2026) ve akşam puantının başladığı 17:00 ile 18:00 saatlerinde verildi. Temmuz – Eylül 2026 yaz döneminde ise hiç talimat gelmedi.
• Bu saatlerin hepsinde fiyat 3.400 TL/MWh seviyesindeydi ve sistemde saatlik yaklaşık 2.700 ile 7.100 MWh arasında talep fazlası (arz açığı) oluştu. En büyük açıklar 14–15 Ocak 2026’da görüldü.
• Talimat saatlerinde rüzgârın toplam üretimdeki payı yalnızca %1 ile %8 arasındaydı. Kış akşamlarında güneşin devre dışı kaldığı ve rüzgârın zayıf seyrettiği saatler, sistemin en kırılgan anları oldu.

Tesisler için çıkarım: Talimat sıklığı düşük olsa da, geldiğinde sistemin en sıkışık anlarına denk geliyor. Bu nedenle kritik dönemlerde yük düşürmeye her an hazır olmak, yani emre amadelik, gelirin korunması açısından belirleyici.

Yeni Talep Tarafı Katılımı: Aralık 2026–Şubat 2027 Dönemi 2027

1 Aralık 2026 – 28 Şubat 2027 dönemini kapsayan yeni ihalede, önceki dönemlere göre katılım koşulları daha da esnek hale geliyor. Toplayıcı başına teklif edilebilecek kapasite 750 MWe’ye yükselirken asgari kritik gün sayısı 15’e iniyor.

Katılım için tesisin en az 3 MWe çekiş sözleşme gücüne veya yıllık 5.000 MWh tüketime sahip olması yeterli. Tedarik edilecek toplam kapasite ise 200 MWe ile 4.500 MWe arasında belirlendi.

Talep Tarafı Katılımı Kapasite İhalesi Süreci

İhaleye katılım altı adımda tamamlanıyor. İlk üç adım, yani toplayıcı ile sözleşmenin imzalanması, sayaç, enerji izleme ve internet altyapısının kurulması ve kapasite tahsis miktarının bildirilmesi, TEİAŞ testinden önce tamamlanmalı. Takvim şöyle:

• 13 Kasım 2026: TEİAŞ testi
• 16 Kasım 2026: Kapasite ihale teklifi
• 17 Kasım 2026: Kapasite ihale sonuç bildirimi

Sözleşmeden ihale sonucuna kapasite tedarik süreci.

Altyapı kurulumu zaman alabileceğinden, bu döneme katılmak isteyen tesislerin hazırlıklara şimdiden başlaması büyük önem taşıyor.

Aktivasyon tedarik süreci

İhaleyi kazandıktan sonra operasyonel akış da net bir takvime bağlı. Tesisin Temel Tüketim Değeri (TTD) bir gün önce (T-1) saat 12:30’a kadar sisteme girilir. Kritik gün ilanı T-1 günü 18:00’e, kritik saat ilanı ise talimat günü (T) 15:00’e kadar yapılır. Kritik gün ve saat ilanının ardından aktivasyon talimatı uygulanır.

Aktivasyon tedarik sürecinin zaman çizelgesi.

Gelir ve gider kalemleri

TTK’da tesisin gelir tablosu iki gelir ve iki gider kaleminden oluşuyor. Gelir tarafında, tesisin emre amade kapasitesi için ödenen kapasite geliri ve talimat geldiğinde fiilen düşürülen yük için ödenen aktivasyon geliri yer alıyor. Gider tarafında ise Temel Tüketim Değerinden sapma ve yerine getirememe bedelleri bulunuyor.

Talep Tarafı Katılımı Geliri: 1 MW İçin Örnek Hesap

Yeni dönem parametreleriyle, azami talimat miktarı ve azami fiyatlar üzerinden yapılan örnek hesap şöyle:

• Kapasite geliri: 1 MW × 7.000 TL × 4 saat × 15 gün = 420.000 TL
• Aktivasyon geliri: 15 kritik gün boyunca 1 MW × 6.750 TL üzerinden = 405.000 TL
• Toplam: 1 MW için 825.000 TL

1 MW için kapasite ve aktivasyon geliri. Hesap, azami talimat miktarı ve azami fiyat tutarı üzerinden yapılmıştır.

Bu tutar bir üst sınır senaryosunu gösterir. Gerçekleşen gelir, ihalede oluşan fiyatlara, verilen talimat sayısına ve tesisin performansına göre değişir.

Temel Tüketim Değerinden sapma

Tesisin bildirdiği Temel Tüketim Değeri (TTD) ile gerçekleşen tüketimi (UEÇM) arasındaki fark, (Tahmin – Gerçekleşen) / Gerçekleşen formülüyle ölçülür. Sapma belirli eşikleri aştığında Temel Tüketim Değerinden Sapma Tutarı uygulanır:

• Aktivasyon talimatı kapsamında yük düşülmesi gereken saatlerden bir saat önceki ve sonraki saatler için eşik %20‘dir.
• Diğer tüm saatler (16:00 – 21:00) için eşik %15‘tir.

Sapma tutarı, bildirilen ve gerçekleşen saatlik toplam tüketim arasındaki farkın PTF ve SMF’den büyük olanıyla çarpılmasıyla hesaplanır. Bu tutar aktivasyon talimatı kapsamında olmayan saatler için 0,08, aktivasyon saatlerinden bir saat önceki ve sonraki saatler için 0,04 katsayısıyla uygulanır. Kısacası, doğru tüketim tahmini yapmak TTK’da maliyetleri doğrudan etkileyen bir yetkinlik.

Yerine getirememe maliyeti

Talimat verilen aktivasyon miktarı ile fiilen düşülen yük arasındaki fark, tesisin hangi bedeli alacağını belirler:

Talimata uyum düzeyine göre alınan bedeller.

Buna ek olarak yerine getirmeme bedeli, aynı fatura dönemi içinde farklı talimatlarda yaşanan ihlallerin sayısına göre artan bir k ceza katsayısıyla hesaplanır. Birinci ve ikinci ihlalde k = 1, üçüncü ihlalde k = 2, dördüncü ve sonraki ihlallerde k = 3 olarak uygulanır. Dördüncü ihlalde ise toplayıcı mevcut tedarik sürecinden çıkarılır. Bu nedenle portföy yönetimi ve tesislerin talimata güvenilir şekilde yanıt verebilmesi, TTK’nın en kritik başarı faktörlerinden biri.

Neden Zeros Enerji?

Zeros Enerji, Türkiye’de toplayıcılık lisansına sahip ilk piyasa oyuncusudur. Toplayıcılık portföyündeki 150’den fazla santral ve 1.300 MWe’yi aşan kurulu güçle Türkiye’nin en çok santrale sahip toplayıcılık grubu olan Zeros Enerji, Türkiye ve Avrupa enerji piyasalarındaki 10 yılı aşkın tecrübesini Türkiye ve Almanya’daki üç ofis üzerinden yürüttüğü operasyonlarla sürdürüyor.

2017’de elektrik tedarik lisansı ve dengeden sorumlu grup yetkisiyle başlayan yolculuğumuz; doğal gaz toptan satış lisansı, sanayi alanında enerji verimliliği danışmanlık lisansı ve Almanya ofisiyle genişledi. 2025 yılı ise bizim için bir dönüm noktası oldu: Türkiye enerji piyasasındaki ilk toplayıcı lisansını aldık ve Türkiye elektrik piyasasındaki iki Talep Tarafı Katılımı ihalesinde de yer aldık.

TTK sürecinde tesislere sözleşmeden sayaç ve izleme altyapısının kurulumuna, TTD tahminlerinden talimat anındaki operasyon yönetimine kadar uçtan uca destek sağlıyoruz. Amacımız, tesislerin üretim düzenini aksatmadan esnekliklerini gelire dönüştürmelerini ve sapma ile yerine getirememe risklerini en aza indirmelerini sağlamak.

Tesisinizin TTK’ya uygunluğunu değerlendirmek ve potansiyel gelirinizi birlikte hesaplamak için ekibimizle iletişime geçin: https://www.zerosenergy.com/